Koszty energii w górę jak system EU ETS kształtuje rachunki za prąd i ogrzewanie w Polsce?
- Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS) to mechanizm "cap and trade" mający na celu redukcję emisji CO2 poprzez systematyczne zmniejszanie puli dostępnych uprawnień.
- Ceny uprawnień do emisji CO2 (EUA) gwałtownie wzrosły w ostatnich latach, z około 5 euro w 2017 roku do blisko 100 euro w 2022, obecnie wahając się w przedziale 54-77 euro.
- W Polsce, ze względu na dominację energetyki węglowej, koszt zakupu uprawnień do emisji CO2 stanowi 40-60% kosztów wytworzenia energii elektrycznej, co bezpośrednio podnosi rachunki za prąd.
- Polska, jako jeden z największych beneficjentów systemu, zarobiła prawie 94 mld zł w latach 2013-2023, jednak NIK wskazuje na nieprzejrzyste wydatkowanie tych środków, niezgodne z przeznaczeniem na transformację energetyczną.
- Od 2027 roku system ETS2 rozszerzy się na ogrzewanie budynków i transport drogowy, co spowoduje wzrost cen paliw i ogrzewania dla gospodarstw domowych.
- Inwestycje w odnawialne źródła energii (OZE) są kluczowym rozwiązaniem, pozwalającym uniezależnić się od rosnących kosztów uprawnień do emisji CO2.
Jak prawa do emisji CO2 wpływają na Twój portfel?
Prawa do emisji CO2, znane jako EUA (European Union Allowance), to nic innego jak pozwolenie na wyemitowanie jednej tony dwutlenku węgla do atmosfery. Są one sercem Europejskiego Systemu Handlu Emisjami (EU ETS), który działa na zasadzie "cap and trade". Oznacza to, że Unia Europejska ustala maksymalny limit (pułap) emisji dla objętych systemem sektorów, a następnie systematycznie go zmniejsza. Firmy, które emitują CO2, muszą kupować te uprawnienia na aukcjach lub handlować nimi między sobą. Im więcej emitują, tym więcej uprawnień potrzebują, co oczywiście przekłada się na ich koszty operacyjne.
Dla nas, jako konsumentów, ma to bezpośrednie przełożenie na koszty życia. Sektory objęte systemem EU ETS to przede wszystkim energetyka, przemysł energochłonny (np. cementownie, huty stali) oraz lotnictwo. W Polsce, gdzie energetyka wciąż w dużej mierze opiera się na węglu, elektrownie muszą kupować ogromne ilości uprawnień. Ten koszt jest następnie wliczany w cenę energii elektrycznej, którą płacimy w naszych rachunkach. To właśnie dlatego cena uprawnień do emisji CO2 stała się jednym z kluczowych czynników wpływających na wysokość opłat za prąd i ogrzewanie.
Cenowy rollercoaster: Jak zmieniała się wartość uprawnień do emisji CO2?
Analizując historyczne dane, widzimy, że ceny uprawnień do emisji CO2 przeżyły prawdziwy rollercoaster. Jeszcze w 2017 roku tona CO2 kosztowała zaledwie około 5 euro. Pod koniec 2020 roku cena wzrosła do około 30 euro, co już wtedy budziło spore obawy. Prawdziwy szok nastąpił jednak w lutym 2022 roku, kiedy to ceny zbliżyły się do historycznego poziomu 100 euro za tonę. Obecnie, w 2024 roku, ceny te wahają się w przedziale 54-77 euro, co nadal jest wartością wielokrotnie wyższą niż kilka lat temu.
Co wpływa na tak dynamiczne zmiany? Przede wszystkim polityka klimatyczna Unii Europejskiej, która konsekwentnie zmniejsza pulę dostępnych uprawnień, aby wymusić szybszą redukcję emisji. Każde zaostrzenie celów klimatycznych, takie jak pakiet "Fit for 55", natychmiast odbija się na cenach. Nie bez znaczenia jest także sytuacja geopolityczna na przykład wojna w Ukrainie i kryzys energetyczny miały istotny wpływ na rynki. Warto również pamiętać o spekulacjach rynkowych, które, jak na każdym rynku towarowym, mogą dodatkowo potęgować wahania cen.
Patrząc w przyszłość, prognozy Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie napawają optymizmem. Oczekuje się, że ceny uprawnień pozostaną na wysokim poziomie. Szacuje się, że w 2026 roku przychody Polski ze sprzedaży uprawnień mogą wynieść około 20,5 mld zł, co jest pośrednim wskaźnikiem utrzymujących się wysokich cen i zapotrzebowania na te uprawnienia.
Rachunki za prąd: Jak uprawnienia do emisji CO2 wpływają na Twoje wydatki?
Dla Polski, kraju wciąż w dużej mierze uzależnionego od energetyki węglowej, koszty związane z systemem EU ETS są szczególnie dotkliwe. Jesteśmy w czołówce państw, które ponoszą najwyższe wydatki na zakup uprawnień do emisji CO2 w Europie. To prosta konsekwencja struktury naszej produkcji energii spalanie węgla generuje znaczne emisje, za które trzeba zapłacić.Analitycy szacują, że koszt zakupu uprawnień do emisji CO2 może stanowić od 40% do nawet 60% całkowitych kosztów wytworzenia energii elektrycznej w Polsce. To ogromna część składowa, która bezpośrednio przekłada się na wysokość rachunków za prąd, zarówno dla gospodarstw domowych, jak i dla przedsiębiorstw. Kiedy cena uprawnień rośnie, natychmiast widzimy to na naszych fakturach. To nie tylko kwestia prądu system handlu emisjami wpływa również na ceny ciepła systemowego, szczególnie w miastach, gdzie ciepłownie również muszą kupować uprawnienia za emisje związane ze spalaniem paliw kopalnych.
Kto korzysta na handlu emisjami? Miliardy złotych dla Polski i kontrowersje wokół ich wydatkowania.
Paradoksalnie, Polska jest jednym z największych beneficjentów finansowych systemu EU ETS. Sprzedając na aukcjach przydzieloną pulę uprawnień, nasz kraj osiągnął w latach 2013-2023 dochody w wysokości niemal 94 mld zł. To gigantyczna kwota, która teoretycznie powinna wspierać transformację energetyczną i działania proekologiczne.
Niestety, Najwyższa Izba Kontroli (NIK) wielokrotnie wskazywała na kontrowersje dotyczące wydatkowania tych środków. Zgodnie z dyrektywą UE, co najmniej 50% wpływów z EU ETS powinno być przeznaczane na cele klimatyczne. Raporty NIK sugerują jednak, że większość tych pieniędzy trafia do ogólnego budżetu państwa i nie jest w sposób przejrzysty oraz zgodny z przeznaczeniem wykorzystywana na transformację energetyczną. To budzi poważne pytania o efektywność wykorzystania tych funduszy w kontekście wyzwań, przed którymi stoi polska energetyka.
Dobrą wiadomością jest to, że nowelizacja przepisów w ramach pakietu "Fit for 55" zakłada, że od teraz 100% wpływów z aukcji uprawnień ma być przeznaczane na cele klimatyczne. Mam nadzieję, że to pomoże w bardziej efektywnym i transparentnym inwestowaniu w zielone technologie.
Nadchodzi ETS2: Nowe opłaty za ogrzewanie i paliwo od 2027 roku.
Jeśli myśleliśmy, że system EU ETS już teraz mocno uderza nas po kieszeni, musimy przygotować się na kolejne zmiany. Od 2027 roku planowane jest wprowadzenie nowego systemu handlu emisjami, znanego jako ETS2. To rozszerzenie obecnego mechanizmu, które obejmie dwa nowe, kluczowe dla każdego z nas sektory: budynki oraz transport drogowy.
W praktyce oznacza to, że opłaty za emisję CO2 zostaną nałożone na dostawców paliw wykorzystywanych do ogrzewania domów (węgiel, gaz, olej opałowy) oraz na dostawców paliw do pojazdów. Dostawcy ci, oczywiście, wliczą te koszty w cenę końcową, co nieuchronnie przełoży się na wzrost cen paliw i ogrzewania dla konsumentów. Szacuje się, że w Polsce zmiany te mogą dotknąć ponad 6 milionów gospodarstw domowych, które wciąż korzystają z paliw kopalnych do ogrzewania. To będzie kolejne, znaczące obciążenie dla naszych budżetów.
Unia Europejska, świadoma potencjalnych negatywnych skutków dla najuboższych, utworzyła Społeczny Fundusz Klimatyczny. Ma on na celu łagodzenie konsekwencji podwyżek poprzez wspieranie inwestycji w efektywność energetyczną i odnawialne źródła energii w gospodarstwach domowych. To ważne, aby te środki były efektywnie wykorzystane w Polsce, aby pomóc najbardziej potrzebującym.
Przeczytaj również: Darmowe uprawnienia CO2: Koniec ulg? Co czeka polski przemysł i Twój portfel?
Jak uniezależnić się od rosnących kosztów? Odnawialne źródła energii jako rozwiązanie.
W obliczu rosnących cen uprawnień do emisji CO2 i nadchodzącego ETS2, inwestycje w odnawialne źródła energii (OZE) przestają być luksusem, a stają się koniecznością i skuteczną tarczą ochronną. Fotowoltaika, energetyka wiatrowa czy pompy ciepła to technologie, które pozwalają nam uniezależnić się od kosztów związanych z emisjami.
Produkcja energii z OZE jest bezemisyjna, co oznacza, że nie wymaga zakupu żadnych uprawnień. To eliminuje jeden z najdroższych składników kosztów wytworzenia energii w Polsce i w perspektywie długoterminowej znacząco obniża nasze rachunki. Transformacja energetyczna Polski w kierunku OZE to już nie tylko kwestia ekologii, ale przede wszystkim ekonomii i bezpieczeństwa energetycznego. Im szybciej przestawimy się na zieloną energię, tym mniej będziemy płacić za prąd i ogrzewanie, a nasza gospodarka stanie się bardziej konkurencyjna.
Co możemy zrobić, aby zmniejszyć swoją zależność od paliw kopalnych i obniżyć rachunki?
- Inwestuj w fotowoltaikę: Produkuj własny prąd i zmniejszaj rachunki niemal do zera.
- Zainstaluj pompę ciepła: Zastąp tradycyjne ogrzewanie ekologicznym i efektywnym systemem.
- Termomodernizuj budynek: Zmniejsz zapotrzebowanie na energię do ogrzewania, co obniży rachunki niezależnie od źródła ciepła.
- Wymień stare urządzenia: Wybieraj sprzęty AGD i RTV o wysokiej klasie energetycznej.
- Zmieniaj nawyki: Wyłączaj światło, odłączaj ładowarki, korzystaj z energii świadomie.
